Nucleaire Detectie: opsporen van radioactiviteit

Publicatiedatum 16-07-2026 | Laatste update 20-07-2026 | Informatiepagina

De Douane controleert niet alleen op zichtbare goederen of stoffen, maar ook op onzichtbare risico’s, zoals straling. Als je in aanraking komt met te veel straling kan dat schadelijk zijn voor de gezondheid. Daarom werken op luchthaven Schiphol en in de Rotterdamse haven douanemedewerkers die met speciale apparatuur radioactieve stoffen opsporen.

Straling is iets natuurlijks, iets dat overal om ons heen voorkomt. Een voorbeeld is ioniserende straling: straling die vrijkomt uit radioactieve stoffen. In sommige producten zoals stenen, bananen of noten zit van nature een kleine hoeveelheid straling.  

Maar het kan voorkomen dat er bewust of onbewust te veel radioactieve stoffen zijn verwerkt in consumentenproducten of andere goederen. De Douane controleert daarom inkomende en uitgaande zee- en luchtvracht met speciale detectiepoorten op straling. Medewerkers voeren meer dan 12 miljoen controles per jaar uit. 

Werkwijze

Goederen die door de detectiepoorten gaan, kunnen een alarm geven. Na een alarm proberen medewerkers van de afdeling nucleaire detectie de volgende vragen te beantwoorden: 

• Welke goederen zijn aangegeven? 

• Welke radioactieve stof is gedetecteerd? 

• Is de radioactieve stof verklaarbaar met wat er staat aangegeven op de pakbon? 

Als zij na deze check een verdachte situatie constateren, schakelen zij een team Fysiek Toezicht in. Dit zijn douaniers die fysieke controles uitvoeren. Die voeren dan ter plekke met specialistische handapparatuur een extra controle uit, waarbij ze onder andere het stralingsniveau vaststellen. 

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS)

Hebben de gecontroleerde goederen een verhoogd stralingsniveau? Of komt de pakbon niet overeen met de aangetroffen goederen? Dan draagt de Douane de zaak over aan de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS). Dat is één van de partners waar de Douane mee samenwerkt. 

 Bij een verdachte zending doet de ANVS in bijzijn van de Douane onderzoek. De controleurs meten het stralingsniveau op de individuele goederen. Daarnaast stelt de ANVS-monsters veilig waarna zij zorgt voor verdere analyse en juridische maatregelen. 

Impact nationaal en internationaal

Het komt voor dat onderschepte goederen een breder impact hebben op landelijk of internationaal niveau. Zo leidde het stopzetten van een lading radioactieve kettlebells (fitnessgewichten met handvaten) door de Douane tot een landelijke terugroepactie. En door een onderschepte zending radioactieve sneakers werd in Zuidoost-Azië een grootschalig radioactief besmet gebied ontdekt. 

Werken bij een van de teams

Medewerkers van de nucleaire detectie zijn opgeleid tot douanier en intern opgeleid tot toezichthoudend medewerker stralingsbescherming (TMS). Dat gebeurt in samenwerking met de TU-Delft Reactor Instituut.